Witte aanslag op terracotta: de oorzaak en oplossing

Witte aanslag op terracotta ontstaat doordat kalk en zout uit water via het poreuze materiaal naar het oppervlak trekken en daar achterblijven zodra het vocht verdampt. Het is onschadelijk voor pot en plant: je mag het gewoon wegpoetsen, maar met evenveel recht laten zitten als natuurlijk patina.

Waardoor ontstaat witte aanslag op terracotta?

Terracotta en ander aardewerk zijn poreus: het materiaal ademt en laat vocht sneller verdampen dan bijvoorbeeld kunststof. Precies die eigenschap is de oorzaak van de witte vlekken. Water dat door de wand trekt, neemt opgeloste mineralen mee: vooral kalk (calciumcarbonaat) en, bij bemesting, zouten uit meststoffen. Zodra het water aan de buitenkant verdampt, blijven die mineralen achter als een dun wit laagje. Hoe harder je kraanwater of hoe vaker je bemest, hoe zichtbaarder de aanslag wordt. Ook bij een pot met mozaïek van gekleurd glas speelt hetzelfde principe, al is het effect op het aardewerk onder de tesserae vaak minder zichtbaar dan op onbewerkt terracotta.

Is witte aanslag schadelijk voor pot of plant?

Nee. De aanslag is een oppervlakkig, cosmetisch verschijnsel en tast de sterkte van de pot niet aan. Voor de plant is het al net zo onschadelijk: de mineralen blijven aan de buitenkant zitten en komen niet via de wortels binnen. Alleen bij een dikke korst op de rand van de pot kan een klein beetje kalk in de potgrond terechtkomen, maar dat is te verwaarlozen. Zie de aanslag vooral als een teken dat het materiaal precies doet waarvoor het bedoeld is: ademen en vocht afgeven.

Hoe verwijder je witte aanslag van terracotta?

Met een paar simpele stappen krijg je de meeste aanslag eraf, ook bij een pot met mozaïek erop:

• Borstel de pot droog af met een zachte borstel om losse kalk te verwijderen.
• Maak een oplossing van lauwwarm water met een scheutje schoonmaakazijn, ongeveer één deel azijn op vier delen water.
• Laat de oplossing enkele minuten intrekken en boen de vlekken los met de borstel.
• Spoel goed na met schoon water, zodat er geen zure resten achterblijven.
• Laat de pot volledig aan de lucht drogen voor je hem terugzet.

Gebruik geen agressieve ontkalkers of schuursponsjes: die kunnen de glazuurlaag of, bij een mozaïekpot, de voeglijnen tussen de tesserae beschadigen. Voor de mozaïek zelf volg je het beste de stappen uit onze uitgebreide gids over een mozaïekpot schoonmaken, want dezelfde voorzichtige aanpak met een zachte borstel en milde middelen geldt ook hier. Algemene schoonmaaktips voor in en om het huis bevestigen dat milde middelen en geduld meestal beter werken dan agressieve producten.

Moet je de aanslag juist laten zitten?

Dat mag gerust. Bij Masr Potten & Vazen is geen twee stukken identiek, en kleine oneffenheden, kleurverschil en ja, ook een beetje aanslag, horen bij het karakter van handwerk. Veel liefhebbers laten de aanslag bewust zitten: het geeft een terracotta pot na een paar seizoenen buiten die verweerde, mediterrane uitstraling die je met een fabrieksmatig gladde pot niet krijgt. Wil je toch liever een egale kleur behouden, dan werkt regelmatig schoonmaken beter dan één keer grondig boenen.

Kun je witte aanslag voorkomen?

Aanslag helemaal voorkomen is lastig zolang je met poreus materiaal en mineraalrijk water werkt, maar je kunt het wel vertragen:

• Gebruik een pot met drainagegat, zodat water niet blijft staan en gelijkmatiger verdampt.
• Geef water aan de voet van de plant in plaats van de hele pot nat te sproeien.
• Kies bij jaarrond gebruik buiten een vorstbestendige pot: dat voorkomt weliswaar geen aanslag, maar wel dat vorst de wand extra week en poreus maakt.

Meer over dat laatste punt lees je in ons artikel over vorstbestendige potten.